1. Kwestia standaryzacji.

Standard to innymi słowy wzorzec lub model. Truizmem chyba jest sformułowanie, że jakiekolwiek zawodowe działanie czy kształcenie nie może się obyć bez modelu, struktury organizacyjnej, powszechnie przyjętych zasad funkcjonowania. Tymczasem pomimo świadomości tego faktu kształcenie logopedyczne i profesja obywają się bez szczegółowych standardów, czego dowodem jest wciąż powstawanie i funkcjonowanie instytucji edukacyjnych, w których nauka nie odpowiada nawet normom przyjętym w Polsce, i stąd sformułowanie- standardy szczegółowe. Kolegium Logopedyczne od kilku lat pracuje nad takim modelem i oczywiście zatwierdzono konkretną siatkę godzin, uzgodnioną z dyrektywami CPLOL natomiast jeśli chodzi o program, to między różnymi uczelniami  są rozbieżności zarówno w zawartości przedmiotowej jak i rozpiętości czasowej poszczególnych kursów. Stąd potrzeba unifikacji treści i jakości nauczania.

Na świecie akredytacją uczelni kształcących logopedów zajmują się również związki zawodowe. Mają one strukturę jednorodną pomimo tego, że ich sfera działania to zarówno rozwój naukowy, kształcenie, jak i rozwój i ochrona profesji, a więc działanie czysto związkowe w naszym rozumieniu słowa.

Kwestia standardów w edukowaniu i profesjonalnym działaniu logopedów jest jedną z ważniejszych spraw, jakimi związek w ogóle się zajmuje: oto certyfikat, a więc nadanie miana logopedy wykształconego i działającego zgodnie ze standardami, oto dyskusja nad modelem specjalizacji w zawodzie, oto interwencje w sprawach naruszania standardów godzinowych pracy logopedów w oświacie i dyskusja nad modelem płatności za usługi w służbie zdrowia.

2. Polskie wykształcenie w świetle standardów CPLOL

Autorka dokumentu Ewaluacja programu kształcenia w odniesieniu do Minimum Programowego CPLOL z dn. 1 maja 1998- obecny prezydent CPLOL Dietlinde Schrey- Dern zarzuca polskiej edukacji w zakresie logopedii:

- brak socjolingwistyki, multilingwalizmu i neurolingwistyki w podstawowym bloku teoretycznym;

- w zakresie nauk behawioralnych brak rozdzielenia patologii języka od patologii mowy (wymowy), brak dysfagii;

- brak szkolenia w zakresie zaburzeń języka pisanego, zaburzeń związanych z porażeniem mózgowym;

- brak metodyki prowadzenia badań, gromadzenia danych, mierzenia i analizy, statystyki;

Stwierdza się konieczność uczenia studentów umiejętności korzystania z obcojęzycznych publikacji naukowych.

Najwięcej zarzutów pada pod adresem praktyki klinicznej i metodologii pracy klinicznej.

Jest to najbardziej obszerna część tekstu. Zawiera wymagania skierowane do menedżerów kursów i przewidywanych umiejętności studentów.

Mówi się o wadze szerokiego spektrum zaburzeń z jakimi powinien student się zetknąć (zaburzenia głosu, języka pisanego, połykania, rozwojowych zaburzeń językowych), stwierdza się konieczność nabycia przez studenta umiejętności pracy w zespole, pełnienia roli zarówno klinicysty, jak i badacza.

Egzaminy winny zarówno sprawdzać teorię jak i umiejętności prowadzenia profilaktyki, terapii i diagnozy. Część badawcza studiów powinna być zakończona pracą pisemną.

W odniesieniu do prowadzących kursy, wykładowców należy przestrzegać zasady, że są to wyłącznie logopedzi, a praktyki kliniczne winny być nadzorowane przez klinicystów- praktyków.

3.    Jak kształci się na świecie.

Oferta studiów magisterskich Master of Science in SLP. Gallaudet University- Washington, USA                                                                                                             (SLP- Speech Language Therapy)

Sem I. Jesień

-          Złożone zagadnienia rozwoju języka (z naciskiem na język przedszkolaków);

-          Złożone zagadnienia wiedzy o mowie.

-          Kliniczne procedury szacowania i diagnozy zaburzeń komunikacji związanych z zaburzeniami słuchu.

-          Seminarium: Diagnozowanie w SLP

-          Praktyka kliniczna.

-          Kliniczne zastosowanie języka migowego.

-          Amerykański język migowy II stopnia.--------------- 15 credit hours

Sem. II Wiosna

-          Zaburzenia mowy i języka pochodzenia nerwowego.

-          Zaburzenia języka.

-          Seminarium: Diagnozowanie w SLP.

-          Praktyka kliniczna.

-          Metodyka badań w audiologii i SLP.

-          Amerykański język migowy III stopnia. ---------------14 credit hours

Lato

-          Seminarium: Szacowanie ubytków słuchu i rehabilitacja dzieci niesłyszących, łącznie z praktyką.

-          Praktyka kliniczna.

-          Zastosowanie wiedzy audiologicznej w rehabilitacji. -----------------7

Sem. III Jesień

-          Rehabilitacja uszkodzeń słuchu.

-          Organiczne zaburzenia mowy i języka.

-          Praktyka kliniczna.

-          Praktyka zawodowa. -------------10

Sem. IV Wiosna

-          Jąkanie.

-          Zaburzenia głosu.

-          Seminarium: Fonologia i artykulacja.

-          Praktyka kliniczna.

-          Praktyka zawodowa: diagnozowanie, planowanie i stosowanie terapii, szacowanie wyników terapii niesłyszących. ----------------------------13

Z oferowanych kursów dodatkowych warto wymienić :

-          systemy wzmocnień;

-          technologia komunikacyjna;

-          implanty ślimakowe;

-          psychoakustyka;

-          pomiary elektrofizjologiczne w audiologii.          Łącznie -około 60 credit hours

Wybrane treści programów kształcenia logopedów brytyjskich.

Licencjat nauk medycznych w patologii mowy, języka i audiologii

Czteroletni kurs obejmujący przedmioty (podano liczbę punktów- credits):

Fonetyka – 3

Wprowadzenie do zaburzeń komunikacyjnych- 3

Akustyka jako aspekt wiedzy o mowie i słuchu – 3

Anatomia i fizjologia mechanizmów mowy i słuchu – 3

Rozwój języka i mowy – 3

Rozwój fonologiczny i artykulacyjny i jego zaburzenia – 3

Zaburzenia języka dziecka: diagnoza i terapia – 3

Podstawy audiologii – 3

Rehabilitacja słuchu – 3

Jąkanie i zaburzenia głosu – 3

Diagnoza i szacowanie – 3

Praktyka kliniczna I – 3

Zaburzenia mowy i języka w aspekcie edukacyjnym – 3

Praktyka kliniczna II – 3

                                   42 credits

Wymagane kursy pozawydziałowe:

Statystyka- 3-4

Wprowadzenie do (podstawy) językoznawstwa- 3

Podstawy psychologii rozwojowej – 3

Neuropsychologia behawioralna – 3

Kurs pisania prac akademickich – 3

                                   15-16 credits

Wybrane kursy pozawydziałowe:

Wybrane zagadnienia psychologii – 6

Zagadnienia socjologiczne i behawioralne- 6

Studia humanistyczne- 6

Nauki przyrodnicze – 3

Sztuka piękna i rzemiosło- 6

Z zakresu sztuk wyzwolonych – 12

Z dowolnej dziedziny- 23-24

                                   62-63 credits  

120 credits

Magister nauk ścisłych terapii mowy i języka

Dwuletni program studiów obejmuje  10 modułów:

I rok

1. Wiedza o mowie i języku

studia o języku w celu zrozumienia procesów językowych fizjologicznych i zaburzonych

- 15 credits

2. Nauki biomedyczne

anatomia, fizjologia, neurologia zaburzenia funkcjonowania nosa, gardła, uszu

- 15

3. Studia o rozwoju człowieka

procesy rozwojowe człowieka w aspekcie mowy i języka w odniesieniu do zaburzeń komunikacyjnych

- 15

4. Zaburzenia mowy, komunikacji i przełykania

rozwojowe zaburzenia mowy; zaburzenia głosu; jąkanie, porażenie mózgowe, dysfagia, rozszczepy

- 15

5. Nauka o zawodzie

założenia terapii, interwencji

- 15

II rok

1. Badania naukowe i praktyka kliniczna I

- 15

2. Wiedza o słuchu i mowie

mechanizmy i uwarunkowania mowy i słuchu na poziomie artykulacyjnym, akustycznym i audiologicznym

- 15

3. Wiedza o języku

studia procesów lingwistycznych, mózgowych i zachowania

-15

4. Zaburzenia językowe, poznawcze i komunikacyjne

nabyte i rozwojowe zaburzenia językowe, zaburzenia uczenia;  zaburzenia słuchu; głuchota; zaburzenia autystyczne; zaburzenia umysłowe;

- 15

5. Studia zawodowe

założenia i procesy terapii

- 30

6. Badania naukowe i praktyka kliniczna II

przeprowadzenie małych badań w wybranym przez studenta zakresie;

- 60

225 credits

4.    Jak studenci na świecie praktykują.

Dokument autorstwa pracowników naukowych  Wydziału Psychologii i Patologii Mowy Manchester Metropolitan University (Wielka Brytania) obejmuje działy i zagadnienia:

1. Procedura przyjęcia na praktykę, w tym ustanowienie celów tej praktyki, zakresu obowiązków, czasu stawiania się na zajęcia, miejsce praktyk itp..
2. Przebieg monitorowania postępów studenta (każda sesja powinna być omówiona)

a.       ewaluacja w połowie toku praktyk;

3. Procedury postępowania w czasie nieobecności edukatora.
4. Procedury postępowania w czasie nieobecności studenta.
5. Procedury postępowania w przypadku zdarzeń losowych/wypadku studenta.
6. Dokumenty praktyk:

I.                   Rozwój kompetencji klinicznych- autoanaliza tygodniowa

zawiera następujące zagadnienia:

- obserwacja (trudności, techniki);

- diagnoza;

- interwencja (terapia);

- aktywne uczestnictwo w procesie kształcenia (samokształcenie);

- stosowanie wiedzy teoretycznej;

- umiejętności interpersonalne;

- umiejętności, etyka  i świadomość zawodowa;

- administracja i bezpieczeństwo pracy.

II.                Raport studenta z przebiegu praktyki

obejmuje następujące działy/ zagadnienia (każdy z nich ma do uzupełnienia wpisy w kolumnach: komentarz / uzgodnione zmiany:

- przyjęcie na praktyki(  ustalenie celów, kwestionariusz  stylów uczenia i inne treści);

- korzystanie z poradnictwa;

- praktyka w środowisku (miejsce praktyk, dostęp do dokumentacji, organizacja dnia pracy i inne);

- samopoczucie;

- dyskusje (jakie są warunki do dyskusji, omówienia i ewaluacji sesji i inne);

- na temat samego raportu (jaki wpływ ma raport na promowanie rozwoju studenta);

- udzielone wsparcie, pomoc (w jaki sposób Edukator (opiekun ) wychodzi naprzeciw potrzebom studenta w zakresie zdobywania dalszych kompetencji, stopni naukowych);

- ocena uniwersytetu (jak efektywna była pomoc, opieka Edukatora).

7. Jak radzić sobie z najczęstszymi problemami praktyk. (Podano tu między innymi numer telefonu do autora dokumentu. Jest on jednocześnie odpowiedzialny za przebieg praktyk studentów na tym uniwersytecie.)
8. Cele, osiągnięcia tygodniowe w zakresie nabywania kompetencji.

Dotyczą kolejno:

- obserwacji,

- diagnozy,

- terapii i innych uprzednio wyliczonych zagadnień. Tu kompetencje omówione są bardzo szczegółowo.

W zakresie „uczenia się przez obserwację” podana jest Edukatorowi kompletna procedura.

Warsztatowe studia przypadku.

Krótkie „opisy przypadku” wykorzystywane są do nauki uczenia przez obserwację. Do opisów zadawane są studentowi pytania. Na ich podstawie dochodzi do dyskusji.

Omawiany dokument zawiera cztery przykładowe opisy przypadku.

9. Tygodniowy wkład pracy studenta. (szczegółowy opis liczby sesji i innych składników praktyki, np. dostępności do jak najszerszego spektrum zaburzeń)
10.  Sposób dokumentowania przez studenta odbywanych praktyk.
11. Planowanie sesji tj. terapii zajęciowej.
12. Sugerowany przykład planowania sesji (zawiera określenie celów, metod i procedur ich osiągania).
13. Egzaminy kliniczne

Diagnozowanie i terapia z użyciem video: student zobowiązany jest do zrobienia filmu video z  odbywania wybranych sesji diagnostycznych/ terapeutycznych, pracy z opiekunami pacjenta itp.

Rozdział zawiera szczegółową procedurę przygotowania takiego filmu, wynik egzaminu przedstawiony jest na specjalnym formularzu dołączonym do omawianego dokumentu.

14. Organizacja wizyt klinicznych.

Obszerny rozdział poświęcony obowiązkom studentów, edukatorów i prawom pacjentów/ klientów. Zawiera opis raportu jaki student powinien wypełnić po odbyciu każdej sesji.

15. Sposób oceniania umiejętności studenta.

Zawiera opis i procentowe określenie stopni, jakie student może uzyskać z rezultatów swej praktyki.

16. Formularz końcowego sprawozdania odbycia praktyk.

Na końcu omawianego dokumentu znajduje się uwaga, aby omówić go ze studentami na zajęciach oraz wykaz autorów, ich stanowisko i tytuł.

5.          Co wie i potrafi student angielski.

Dokument Królewskiej Akademii Terapeutów Mowy na temat trybu wprowadzenia i ustalenia poziomu realizowania przedmiotu studiów Dysfagia na zasadach uzupełnienia (zakres podstawowy), rozszerzenia i na poziomie zaawansowanym (sierpień 1999). Zawiera między innymi listę umiejętności i zasób wiedzy, jakie powinien nabyć logopeda w toku kształcenia, przepisy wykonawcze wprowadzające przedmiot do kursów. Omawia następujące zagadnienia i zawiera działy:

Metodyka, w tym:

- wykłady;

- studium przypadku;

- warsztaty;

- prezentacje wideo;

- obserwacja kliniczna;

- bezpośredni kontakt z pacjentem

- videokonferencje;

- dyskusje internetowe;

- obserwacja diagnozy i terapii.

Lokacja kliniczna

Podstawowe wiadomości nabyte w toku kształcenia (zakres podstawowy), w tym:

- anatomia i fizjologia szyi i głowy;

- neurologia i neurofizjologia;

- neurologia przełykania i koordynacji oddychania, przełykania i fonacji;

- etiologię;

- ryzyko postępowania;

- świadomość potrzeb klientów ze schorzeniami kompleksowymi, w tym po tracheotomii;

- inne

Diagnozowanie:

- badanie jamy ustnej i gardła, przełykania;

- diagnoza zwyczajowa z próbą pokarmową;

- rola diagnozowania narzędziowego z użyciem videofluoroskopii, fibrooptyki i endoskopii;

Postępowanie terapeutyczne:

-strategie postępowania zawierające techniki kompensacyjne, żywienie;

- model dostarczania usług terapeutycznych z włączeniem terapii wielodyscyplinarnej;

- wskaźniki prognostyczne;

- zagadnienie warunków środowiskowych i roli opiekunów;

- świadomość nie –doustnych technik żywienia.

Podstawowe umiejętności (zakres rozszerzony), w tym

- prowadzić postępowanie terapeutyczne pacjentów, u których dysfagia to jedynie składnik kompleksu zaburzeń;

- stosować techniki kompensacyjne w toku leczenia;

- wybierać odpowiednie metody diagnostyczne;

- interpretować wyniki videofluoroskopii i polecać odpowiednie postępowanie terapeutyczne;

- koordynować prace zespołu wielodyscyplinarnego;

- prowadzić podstawowe szkolenia zespołu;

- optymalizować środowisko pacjenta i opiekuna w aspekcie żywienia;

- inne.

Sposób przeprowadzania egzaminów przedmiotowych (z poziomu zaawansowanego)

- dyskusja nad artykułem w prasie specjalistycznej;

- prezentacja plusów i minusów wybranej techniki diagnostycznej bądź metody terapii;

- uczestnik kursu ma zadany  do rozwiązania problem z zakresu np. pracy zespołowej, dylematu etycznego;

- studia dwóch przypadków z historią choroby i prezentacją video.

6.  Jak na świecie wykonuje się zawód.

Przykład angielski: logopedzi zrzeszeni są w Królewskiej Akademii Terapeutów Mowy i Języka. Przynależność nie jest wprawdzie obowiązkowa, ale prestiż Towarzystwa… Anglicy mają swoją Communication Quality- zawodową biblię, która definiuje prawa i obowiązki logopedy począwszy od wyglądu dywanu w gabinecie, a skończywszy na skomplikowanych zagadnieniach etycznych i postępowania terapeutycznego. Swego czasu, tłumacząc na Zjeździe Walnym w Toruniu wystąpienie wiceprzewodniczącego CPLOL dr Louisa Heylena nie wiedziałem, jak przetłumaczyć  zagadnienie „professional conduct” i wtedy z sali odezwały się życzliwe głosy, że to etyka zawodowa. A to nieprawda. Moja niewiedza wynikała z próby ścisłości językowej i merytorycznej: w Communication Quality osobny rozdział poświęcony jest zagadnieniu postępowania, prowadzenia się,  rzec by można –zawodowego, osobny zawiera kod etyczny. Ta dygresja obrazuje jedynie jak drobiazgowo traktuje się w Unii kwestię standaryzacji określonych działań zawodowych.

                                                                                                                                                                         Piotr Jaworski